حروف مقطعه

حروف مقطعه، (حرف‌های گسسته از هم) حروفی هستند که در ابتدای برخی از سوره‌های قرآن آمده‌است. حروف مقطعه در ابتدای ۲۹ سوره از سوره‌های قرآن آمده و مجموعاً ۷۸ حرف است که با حذف مکررات، ۱۴ حرف می‌شود.^[۱] حروف مقطعه همیشه جزء کلمات اسرارآمیز محسوب شده و دانشمندان اسلامی و مفسران، برای آن، نظرات گوناگونی داده‌اند.اما هیچکدام نتوانسته اند منظور خاص و اصل موضوع را بدانند و برای عموم بازگو کنند ،به همین دلیل تا کنون هیچ کس از معنای واقعی این حروف آگاهی حتی جزئی ندارد و به طور کلی تفسیرها در این مورد تفسیر به رای می باشد که عاجز بودن درک مفسران از علم رمزگشایی این حروف را می رساند.

محتویات ۱ فهرست حروف ۲ تبیین ۳ پانویس ۴ منابع ۵ جستارهای وابسته

فهرست حروف

این ۲۹ حرف (که بدون تکرار ۱۴ تا می‌شود) به قرار زیر است:

ردیف	حروف مقطعه	سوره
۱	الم	بقره، آل عمران، عنکبوت، الروم، لقمان، السجده
۲	المص	الاعراف
۳	الر	یونس، هود، یوسف، ابراهیم، الحجر
۴	المر	الرعد
۵	کهیعص	مریم
۶	طه	طه
۷	طسم	الشعراء، القصص
۸	طس	النمل
۹	یس	یس
۱۰	ص	ص
۱۱	حم	غافر، فصلت، الزخرف، الدخان، الجاثیه، الاحقاف
۱۲	حم عسق	الشوری
۱۳	ق	ق
۱۴	ن	القلم

و نیز با حذف حروف تکراری ۱۴ حرف باقی می‌ماند:

ا

ح

ر

س

ص

ط

ع

ق

ک

ل

م

ن

ه

ی

و با کنار هم قرار دادن آن‌ها جملاتی ساخته می‌شود^[۲]:

• «علی صراط حقّ نُمْسِکُه»؛ علی راه حق است و ما راهش را می‌پیمائیم؛
• «صراط علی حق نمسکه»؛ راه علی حق است که ما به آن تمسک جسته‌ایم.

بنا به توصیه علمای شیعه، نباید این حروف را بدون دلیل و منطق طوری تفسیر کرد که رنگ و بوی مذهبی داشته باشد چون در آن صورت معتقدین هر مذهبی می تواند این حروف را به نفع مذهب خود تفسیر نماید که این کار درستی نخواهد بود .

تبیین

تبیین این حروف از آغاز تاریخ تفسیر تاکنون همواره توجه مفسران و قرآن پژوهان را به خود معطوف داشته و نظرات مختلف معروف پیرامون حروف مقطعه از این قرار است:

• حروف مقطعه از نوع متشابهات قرآنی است که علم آن مخصوص به خداوند است^[۳][۴]
• حروف مقطعه از ناحیه خدا، سوگندهایی است مبنی بر این که این کتاب از سوی او است^[۵]
• این حروف در واقع رمز و سری میان خدا و پیامبر اسلام است که تنها پیامبر و افراد پاک می‌توانند از آنها آگاهی یابند^[۶]
• حروف مذکور، برای آگاه نمودن پیامبر از نزول وحی و تمایز آن از سخنان بشری نازل شده‌است^[۷]
• با تدبر در سوره‌های دارای حروف مقطعه مشترک، روشن می‌شود که مضامین و سیاق آنها، با یکدیگر مشابه و متناسب است^[۸]

گفتنی است تفاسیر دیگری نیز درباره «حروف مقطعه»، از جانب قرآن‌پژوهان ارائه گشته و روایات زیادی نیز در این‌باره نقل شده‌است. یک محقق مصری معتقد بود اگر حروف مقطعه در ابتدای هر سوره را به تفکیک بررسی کنیم، بیشترین حجم آن سوره متعلق به این حروف اند. به طور نمونه حروف الف و لام و میم که در ابتدای سوره بقره آمده است. با بررسی و شمارش تمام حروف این سوره این نتیجه حاصل می شود که حروف الف و لام و میم بیشتر از سایر حروف در سوره بقره بکار رفته است.^{[۹][۱۰][۱۱]}اما در مورد اکثر سوره هایی که با دیگر حروف شروع می شوند این موضوع صدق نمی کند مانند سوره ی (طه)و سوره هایی که با حروف مقطعه(طس) و(طسم)شروع شده است الف و لام و میم این سوره ها بیشتر از حروف ط و س می باشند پس موضوع به همین سادگی ها هم نیست.

پانویس

1. ↑ آیت‌الله عبدالله جوادی آملی، تسنیم، ج۲، ص ۶۵ و ۶۶.
2. ↑ قطره‌ای از دریای فضائل اهل بیت (ع) ترجمه کتاب «القطره»، ج۱، ذیل حدیث ۲۵۱/۱۵۸
3. ↑ سیوطی، الاتقان، ج ۳، ص ۲۴
4. ↑ تفسیر طبری، ج ۱، ص ۷۲.
5. ↑ قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ج ۱، ص ۱۱۰.
6. ↑ بلاغی، محمدجواد، آلاء الرحمن، ج ۱، ص ۶۴
7. ↑ الاتقان، ج ۳، ص ۳۱
8. ↑ تفسیر المیزان، ج ۱۸، ص ۶ - ۸
9. ↑ تفسیر البرهان، ج ۱، ص ۵۳ و ج ۲، صص ۲، ۱۷۶، ۲۰۶ و ۲۷۷
10. ↑ بحارالانوار، ج ۸۹، ص ۳۷۳
11. ↑ تفسیر نورالثقلین، ج ۳، ص ۳۲۰.

منابع

• سیداحمد مستنبط. قطره‌ای از دریای فضائل اهل بیت (ع) ترجمه کتاب نفیس «القطره». ترجمهٔ محمدحسین رحیمیان. نشر الماس، ۱۳۸۱. شابک ‎۱-۰۷-۷۷۵۳-۹۶۴.
• عبدالله جوادی آملی. تسنیم: تفسیر قرآن کریم. قم: اسراء، ۱۳۸۵. شابک ‎۹۶۴-۵۹۸۴-۴۸-۳.